Kedi Aşı Takvimi 2026: AAFP + WSAVA 2024 Güncel Rehberi

1. Kedi Aşı Takvimi — Tek Bakışta Tablo

Aşağıdaki tablo yavru ve yetişkin kedi için 2024-2026 güncel uluslararası standartları özetler. Detay sonraki bölümlerde.

2. Bilimsel Temeller — Kedi Bağışıklığı Nasıl Korur?

Aşı, vücudun bağışıklık sistemini patojeni gerçek karşılaşmadan önce tanıtarak hazırlar. B ve T hücreleri kalıcı hafıza yanıtı oluşturur. Kedi bağışıklığında üç önemli nokta var:

• Maternal antikor engeli (MDA): Yavru kediye sütle geçen pasif antikorlar 14-16 haftaya kadar koruyucu kalabilir; bu süre boyunca aşı virüsünü de etkisizleştirir[1]
• FISS riski: Köpekten farklı olarak kedide aşı yeri sarkomu (FISS) belgelenmiş bir nadir-ama-ciddi yan etkidir — uygulama yeri ve aşı tipi bu yüzden kritik[2]
• FVRCP (üçlü karma) çoğunlukla MLV: Modified-live formlar; gebe kediden kaçınılır, yavruda standart

AAFP/AAHA 2020 Feline Vaccination Guidelines (Stone ve ark., J Feline Med Surg 22:813-830) Kuzey Amerika'nın altın standardıdır[1]; WSAVA 2024 Vaccination Guidelines (Squires ve ark., J Small Anim Pract 65:277-316) ise global referans[3].

3. CORE (Temel) Kedi Aşıları

AAFP 2020 + WSAVA 2024 konsensüsüne göre her kediye uygulanması gereken temel aşılar:

A. Feline Parvovirus / Panleukopenia (FPV)

Kedi parvovirüsü — "kedi parvosu" veya panlökopeni — yüksek mortalite (özellikle yavruda), şiddetli lökopeni, kanlı ishal yapar. Çevrede aylarca canlı kalır (fomite stabilitesi yüksek). İç-mekan kedileri bile evdeki ayakkabı/giysi ile bulaşa açıktır.

B. Feline Herpesvirus-1 (FHV-1)

Kedi gribinin (üst solunum yolu enfeksiyonu) ana etkenlerinden biri. Sinüzit, konjonktivit, ülseratif keratit. Hayat boyu latent — stresle reaktive olabilir.

C. Feline Calicivirus (FCV)

Kedi gribinin diğer ana etkeni. Oral ülserler, hapşırma. Yüksek mutasyon hızı; virülan sistemik FCV (VSD-FCV) gibi atipik şiddetli formlar nadir.

FVRCP / "üçlü karma": Bu üç antijen (FPV + FHV-1 + FCV) birleştirilerek tek enjeksiyonda uygulanan multivalan kombine aşıdır. Türkiye'de "üçlü karma" olarak bilinir.

D. Rabies (Kuduz)

Türkiye'de yasal zorunluluk + global halk sağlığı önceliği. Detay Bölüm 9'da.

E. FeLV (yeni 2024 ile core'a yaklaştı)

2020 AAFP, FeLV aşısını tüm kedi yavruları için core olarak yeniden sınıflandırdı (önceki "non-core" durumundan değişiklik) — gerekçe: yavrunun FeLV'ye gelecekteki maruziyetini kestirmek imkânsız ve etkili koruma uzun-dönem fayda sağlar[1].

WSAVA 2024'ün BÜYÜK değişikliği: "FeLV aşısı artık core olarak değerlendiriliyor" — özellikle genç kediler ve outdoor erişimi olan yetişkinler için FeLV-endemik bölgelerde[3].

4. NON-CORE (Yaşam Tarzına Bağlı) Aşılar

AAFP 2020 non-core aşıları[1]:

• FeLV (1 yaş üzeri kediler için): Outdoor erişim, çoklu-kedi household, kedi pansiyonu, barınak — risk varsa yıllık
• Bordetella bronchiseptica: Yüksek-yoğunluklu çoklu-kedi ortamı (özellikle barınak)
• Chlamydophila felis: Endemik catteriler

FIV (Feline Immunodeficiency Virus) — kaldırıldı

FIV aşısı 2017'de ABD/Kanada pazarından çekildi ve WSAVA 2024'te de önerilmiyor[4]. Sebep: aşı kediyi FIV-Ab pozitif yapar ve SNAP testinden ayırt etmek imkânsız hale gelir (gerçek enfeksiyon mu, aşıdan mı bilinemez). Türkiye'de hâlâ bulunan ürünler için aynı tartışma geçerli.

Önerilmeyen aşılar:

5. FISS — Kediye Özel Kritik Risk

Bu bölüm kedide aşı uygulamasının en önemli güvenlik konusu. FISS (Feline Injection-Site Sarcoma), aşı enjeksiyonu yerinde nadir ama yüksek malignite potansiyelli yumuşak doku sarkomudur.

İnsidans

ABCD 2024 derlemesi: ABD'de 1-4/10.000 aşılama, İngiltere'de 1/16.000-50.000. Eski ABD verisi 1/1.000'e kadar çıkmıştı[2]. Nadir ama önemli — çünkü ortaya çıktığında prognozu kötüdür.

VAFSTF Distal-Limb 3-2-1 Kuralı

Vaccine-Associated Feline Sarcoma Task Force, eski "interskapular bölgeye aşı" pratiğini terk etti. Artık uygulama yerleri distal ekstremitelere alınır — çünkü FISS gelişirse amputasyon ile küratif tedavi mümkündür (5 cm faşial-plane margin ile). İnterskapuler sarkom ise rezeksiyonu çok zor.

ABCD 2024 ayrıca kuyruk aşılamasını pilot tolerans çalışmalarına dayanarak alternatif olarak değerlendirir — antikor yanıtı kıyaslanabilir[2].

FISS izlem kuralı (3-2-1)

Adjuvanted vs Non-Adjuvanted

ABCD 2024: "Adjuvanted inactivated aşılar, MLV veya rekombinant alternatiflere göre FISS gelişimiyle anlamlı olarak daha sık ilişkilidir"[2]. WSAVA ve ABCD non-adjuvanted / rekombinant aşıları tercih edilmesini önerir.

Purevax (Boehringer Ingelheim, vCP65 canarypox-vectored, non-adjuvanted) — tek non-adjuvanted feline rabies ürünü. 1-yıllık (birincil) ve 3-yıllık (re-vaksinasyon) formları mevcut. İmmüniteye başlangıç 4 hafta[6].

6. Yavru Kedi Aşı Takvimi — Adım Adım

7. FeLV Aşısı — Test Önce, Aşı Sonra

FeLV (Feline Leukemia Virus) aşısı için kritik bir kural: aşı yapılmadan önce kedi FeLV antijen testine tabi tutulmalıdır. AAFP 2020 Retrovirus Testing Guidelines[4] tüm kedileri sahiplenildiğinde ve ilk FeLV aşısından önce test etmeyi önerir.

• FeLV antijen pozitif kedi: Aşı koruma sağlamaz; sahibi enfekte kediyi yönetmeli (multi-cat household için ayırma, düzenli kontroller, beslenme/destek)
• Negatif kedi: Aşı önerilir, özellikle outdoor erişim varsa yıllık
• Kombine SNAP testi: FeLV antijen + FIV antikoru standart paket

Türkiye epidemiyoloji — özel not

Korkulu ve ark. 2024 (Animals): Ankara'da 550 kediden 112'sinde (%20,36) endojen FeLV (enFeLV) genotipi tespit edildi; ancak egzojen FeLV antijen pozitifliği saptanmadı[7]. Bu, Türkiye için ABD ve Batı Avrupa'dan farklı bir epidemiyolojik tablo — egzojen FeLV prevalansı düşük olabilir. Bireysel klinik karar yaşam tarzı + lokal epidemiyoloji + veteriner görüşü ile birlikte verilir.

FIV Türkiye'de daha yüksek prevalanslı: Yilmaz ve ark. 2000 (JFMS) İstanbul'da 103 kedide FIV seroprevalansı %22,3 raporladı; sonraki retrospektif çalışmalar %11 (%6-16 CI) civarı buldu[8]. Outdoor erişim ve kısırlaştırılmamış erkek olma ana risk faktörleri.

8. Yetişkin Kedi Booster — Yıllık vs 3 Yılda Bir

9. Türkiye'de Yasal Çerçeve — Kedi Kuduz Aşısı

Türkiye Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Kuduz Profilaksi Rehberi, kedi maruziyetlerinin (özellikle ısırma/tırmalama) kuduz açısından her zaman değerlendirilmesini öngörür. Sokak kedileri ve bilinmeyen kaynaklı kedilerle teması olan kişilerde post-exposure prophylaxis (PEP) protokolü vardır[9].

İhraç işlemi

AB'ye veya benzeri ülkelere kedi götürürken[10]:

• Mikroçip + güncel kuduz aşısı (son 12 ay içinde uygulanmış)
• FAVN titre testi ≥0,5 IU/mL — AB onaylı laboratuvar
• FAVN aşıdan en az 30 gün sonra; seyahatten en az 3 ay önce
• 3-yıllık etiketli Purevax kuduz ürünü kabul edilir (son 12 ay içinde uygulanmış olmak şartıyla)

10. Özel Durumlar

Gebe kedi

WSAVA 2024 + AAFP 2020: Gebe kedilerde MLV aşıdan kaçınılır. Killed (inactivated) form fayda riskten ağırsa kullanılabilir. İdeali: çiftleşme öncesi tüm core aşılar güncel.

FIV+ ve FeLV+ kediler

İmmünocompromized kedilerde:

• Mümkünse killed (inactivated) ürünler tercih edilir
• FeLV pozitif kediye FeLV aşısı yapmak faydasızdır — zaten enfekte[4]
• MLV aşılar teorik risk taşır; veteriner gözetimi şart

Yaşlı kedi (10+ yaş)

AAFP 2021 Senior Care Guidelines: "İmmünosenesans nedeniyle daha az sık aşılama önerilmez ve ömür boyu aşı geçmişi olan kedilerde daha sık aşılama gereksizdir"[11]. Bireysel risk-bazlı protokol önerilir.

İç-mekan kedisi

Çok yaygın yanılgı: "Hiç dışarı çıkmıyor, aşıya gerek yok." Bilimsel gerçek:

• FPV ayakkabı/giysi ile eve taşınır, çevrede aylarca canlı
• FHV-1 / FCV aerosol + fomite bulaşıcıdır — komşu evden gelebilir
• Kuduz Türkiye'de yasal zorunluluk — iç-mekan veya dış-mekan farketmez
• Eve giren ziyaretçi, başka kedi (geçici barınak) veya açık pencere → maruziyet riski

Sokaktan alınan kedi

Aşı geçmişi belirsizse:

1. İlk hafta — FeLV/FIV testi (SNAP)
2. Test negatifse — tam yavru protokolü uygulanır (FVRCP 3-4 hafta arayla, 16+ hafta son doz)
3. Kuduz aşısı yasal — 12 hafta+
4. Mikroçip ve PETBİS kaydı şart
5. Yetişkin sokak kedisinde MDA olmadığı için 2-3 doz seri 3 hafta arayla yeterli olabilir

11. Mitler vs Bilimsel Kanıt

Mit 1: "Hiç dışarı çıkmayan kediye aşı gereksiz."
Yanlış. FPV çevrede stabil, ayakkabıyla eve gelir; FHV/FCV neredeyse her yerde mevcut; kuduz Türkiye'de iç-mekan / dış-mekan ayrımı gözetmeden yasal zorunluluk.

Mit 2: "Yıllık tüm aşılar gerekli."
AAFP 2020 düşük/orta risk kedide FVRCP'i 3 yılda bir yapar. "Yıllık tüm aşı" eski protokol; kuduz Türkiye'de yıllık yasal zorunluluk olduğu için tek istisna.

Mit 3: "Hamile kediye aşı yapılır."
Yanlış — özellikle MLV. Gebe kediye MLV aşı yapılmaz; killed form fayda-risk dengesinde dikkatli kullanılabilir.

Mit 4: "FIP aşısı koruyucudur."
Şüpheli. AAFP 2020 önermez — efektivite tartışmalı, serotip uyumsuzluğu var, etiket yaşı (16 hafta) doğal maruziyetten sonra.

Mit 5: "Aşıdan sonra interskapular kitle normal."
Yanlış ve TEHLİKELİ. FISS izlem 3-2-1 kuralı: 3 aydan uzun, 2 cm üstü, 1 ay sonrasında büyüyen herhangi bir kitle biyopsi gerektirir.

12. Sıkça Sorulan Sorular

Soru 1: Kedi aşı takvimi 2026 için en güncel kılavuz hangisi?
AAFP/AAHA 2020 Feline Vaccination Guidelines (Stone ve ark., J Feline Med Surg 22:813-830) Kuzey Amerika altın standardı; WSAVA 2024 (Squires ve ark., J Small Anim Pract 65:277-316) global referans; ABCD Europe 2024 hastalık-spesifik kılavuzları Avrupa için. Türkiye'de bu üçü + T.C. Kuduz Yönetmeliği birlikte uygulanır.

Soru 2: Üçlü karma (FVRCP) ile dörtlü karma arasındaki fark nedir?
FVRCP = FPV + FHV-1 + FCV. Dörtlü karma genelde FVRCP + FeLV (veya + Chlamydia). FeLV antijen testi negatif olmalı önce.

Soru 3: Kediye Purevax mı yoksa normal kuduz aşısı mı?
ABCD ve WSAVA non-adjuvanted (Purevax recombinant) ürünleri öneriyor — FISS riski daha düşük teorik olarak. Klasik adjuvanted kuduz aşıları da geçerli ancak FISS-tarihçesi olan kedi veya hassas vakalarda Purevax tercih edilir.

Soru 4: Aşıdan sonra kedimde kitle oluştu, ne yapayım?
Tarih ve ölçü ile takip edin. 3-2-1 kuralı: 3 aydan uzun süredir mevcut OR 2 cm üzeri OR 1 ay sonra büyüyen → biyopsi şart. Erken tanı + amputasyon FISS'te küratif olabilir.

Soru 5: Yavru kedi dışarı ne zaman çıkarılabilir?
Tam aşı serisinin son dozu (16+ hafta) sonrası 1-2 hafta beklemek standart. Erken kontrollü sosyalleşme (aşılı bilinen kediler ile ev içinde) faydalıdır ama yüksek-maruziyet ortamından (multi-cat household, kedi pansiyonu) kaçınılır.

Soru 6: FeLV aşısı öncesi neden test gerekli?
FeLV antijen pozitif kediye aşı yapmak faydasızdır — kedi zaten enfekte. Test ile pozitif kedi belirlenip uygun yönetim (ayırma, takip) yapılır. AAFP 2020 Retrovirus Guidelines tüm kediye ilk FeLV aşısı öncesi test öneriyor.

Soru 7: Kedi aşı ücretleri Türkiye'de ne kadar?
2026 ortalama Türkiye fiyat aralıkları: FVRCP tek doz 400-800 TL, kuduz 200-400 TL, FeLV 400-600 TL, yavru serisi tamamı 1.500-3.500 TL. Klinik/şehre göre değişir. Belediye kampanyaları ücretsiz.

Soru 8: Türkiye'de gerçekten FeLV var mı?
Egzojen FeLV antijen pozitifliği Türkiye'de düşük; Korkulu 2024 (Animals) 550 Ankara kedisinde sıfır egzojen FeLV antijen pozitifliği bildirdi. Ancak endojen FeLV (enFeLV) %20 oranında dolaşımda. FIV ise Türkiye'de yüksek prevalanslı (%11-22). FeLV aşı kararı bireysel yaşam tarzı + lokal epidemiyoloji + veteriner görüşü ile verilir.

Soru 9: İki kedim var, birinin aşı yapmasak olmaz mı?
Olmaz — sürü bağışıklığı için ikisi de aşılı olmalı. Aşısız kedi diğer kediye virüs taşıyıcı olabilir. Multi-cat household'da FVRCP yıllık önerilir.

Soru 10: Yaşlı kedimi artık aşılamasam olur mu?
AAFP 2021 Senior Care Guidelines'a göre yaş tek başına aşı durdurma sebebi değil. Bireysel risk değerlendirmesi (sağlık durumu, yaşam tarzı, geçmiş aşı yanıtı) + opsiyonel titre testi ile karar verilir. Yaşlı kedide bağışıklık yanıtı amplitüdü azalmış olabilir ama korumanın faydası teorik riski geçer.